Prawo budowlane a prawo karne

W trakcie budowy dochodzi do różnych niebezpiecznych sytuacji, które mogą rodzić zarówno skutki finansowe, jak i skutki w postaci odpowiedzialności karnej. Sytuacje te dotyczą najczęściej niedopełnienia obowiązków związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy lub też podejmowaniem działań wbrew wymaganej prawem procedurze budowlanej.

Krąg osób odpowiedzialnych za powstanie niebezpieczeństwa na budowie lub też niedopełnienie obowiązków jest dość szeroki. Duży wachlarz czynów zabronionych powoduje, że należy rozważnie i z pełną odpowiedzialnością prowadzić budowę oraz wykonywać na niej obowiązki.

Zgodnie z prawem budowlanym, inwestor winien zgłosić rozpoczęcie robót budowlanych. Należy pamiętać, iż brak takiego zgłoszenia rodzi konsekwencje natury prawno-karnej. Przepisy przewidują karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch, jeżeli roboty budowlane prowadzone są bez dopełnienia przewidzianych prawem procedur.

Nadto podjęcie czynności wbrew prawu budowlanemu (tzw. samowola budowlana) jest  karalne, a także prowadzenie robót pomimo decyzji nakazującej rozbiórkę. Ustawodawca przewidział za powyższe przewinienia karę grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat dwóch.

Prawo budowlane przewiduje również sankcję karną dla osoby, która nie spełnia obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym, użytkującej obiekt w sposób niezgodny z przepisami lub niezapewniającej bezpieczeństwa użytkowania obiektu budowlanego. Osoba naruszająca normy prawne w takim przypadku podlegać będzie karze grzywny nie mniejszej niż 100 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Natomiast art. 220 Kodeksu karnego sankcjonuje czyn, który polega na niedopełnieniu obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, skutkiem czego dochodzi do narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Dla zaistnienia odpowiedzialności karnej ważny jest związek między niedopełnieniem przez daną osobę określonego obowiązku z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy a stanem konkretnego niebezpieczeństwa dla pracownika.

W sytuacji, kiedy kierownik budowy powziął informację lub też sam był świadkiem zdarzenia, które prowadzi do realizacji budowy przez inwestora lub wykonawcy niezgodnie z pozwoleniem, zasadami BHP, lub przez osoby nieuprawnione, a zatem gdy zachodzi możliwość powstania zagrożenia na budowie – ma on obowiązek wstrzymania robót budowlanych. Brak reakcji ze strony kierownika budowy może rodzić zastosowanie wobec jego osoby odpowiedzialności karnej przewidzianej zarówno przepisami w Kodeksie karnym, jak i bezpośrednio w prawie budowlanym, a także przepisami z zakresu BHP.

Czyny zabronione na podstawie przepisów karnych zamieszczonych w prawie budowlanym, jak i w Kodeksie karnym ścigane są z urzędu. Prawo budowlane nie zawęża grupy osób, które mogą popełnić przestępstwa i wykroczenia przewidziane w tych przepisach. Oczywiście, mając na uwadze plac budowy i osoby, które zaangażowane są w proces prac nad obiektami budowlanymi, szczególne zastosowanie sankcji karnych będzie miało miejsce wobec kierownika budowy, projektantów, pracowników budowlanych oraz inwestora.

W procesie prac budowlanych można popełnić przestępstwa lub wykroczenia z winy umyślnej, jak i nieumyślnej.  Sąd Najwyższy w wyroku z 1 czerwca 2009 r. (sygn. akt – V KK 447/08), słusznie zwrócił uwagę, iż inwestor jest sprawcą samowoli budowlanej również wtedy, gdy powierzył komuś wykonywanie robót bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę. Nadto sankcjonowane są czyny wynikające z podjętych działań, jak i z zaniechania (np. zabezpieczenie terenu budowy przed wtargnięciem na plac budowy nieupoważnionych osób).

Postępowania o naruszenie prawa budowlanego prowadzone są przez organy ścigania (policja i prokuratura), pomimo faktu, że zgodnie z prawem budowlanym organem czuwającym nad procesem budowlanym jest powiatowy inspektor nadzoru budowlanego.

Niezależenie od wymierzonej sankcji w procesie karnym, wobec osób, na które prawo budowlane nakłada szereg obowiązków, można zastosować również odpowiedzialność administracyjną – poprzez wydanie np. decyzji o rozbiórce samowoli budowlanej.

Plac budowy to szczególne miejsce, które może stwarzać wiele zagrożeń dla zdrowia i życia ludzi. Prace podejmowane na obiektach budowlanych obwarowane są szeregiem obowiązków, w tym wymogami w celu dopełnienia procedury administracyjnej. Przewidziane w prawie kary mają nie tylko na celu ukaranie sprawców, ale też spełniają funkcję prewencji ogólnej. Świadomość poniesienia kary w przypadku niewywiązywania się z obowiązków powinna wywierać szczególny wpływ na osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i higienę pracy na budowie. Zachowawczość ujęta literą prawa ma wyłącznie na celu ochronę zdrowia i życia wielu osób, a także ochronę interesu prawnego zarówno społeczeństwa, jak i poszczególnych jednostek.

Rafał Kufieta

Kancelaria Prawna Rafał Kufieta

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email