Kupujemy program komputerowy dla naszej firmy

Większości przedsiębiorców, w dobie dzisiejszych czasów, zależy na rozwoju technologicznym i usprawnieniu działań wewnętrznych ich firm. Świat zmierza do totalnej komputeryzacji, a my jako przedsiębiorcy musimy poddać się temu trendowi, aby nadążyć  i nie wypaść z tzw. obiegu. Wobec powyższego jako przedsiębiorcy dokonujemy zakupów programów komputerowych i aplikacji w celu usprawnienia naszych maszyn i działań naszych pracowników.

Jak sformułować umowę z programistą na stworzenie programu komputerowego lub aplikacji dla naszej firmy?

Nie ma większego problemu, gdy kupujemy program ze sklepu, który powszechnie jest dostępny. Takie programy są oparte najczęściej o licencję, która określa pola eksploatacji, czyli autorskie prawa majątkowe i zakres ich wykorzystania przez kupującego. Problem ze zrozumieniem mechanizmów tworzenia programu pojawia się dla nas, gdy zamawiamy indywidualny, niepowtarzalny program komputerowy lub aplikację, która ma zostać stworzona specjalnie dla naszej firmy przez programistę. I tutaj mamy dwa aspekty sprawy. Nie jest problemem, gdy informatyk lub programista zatrudniony jest przez nas w ramach stosunku pracy, a program, który tworzy dla naszej firmy, jest ujęty w jego zakresie obowiązków. Dylematy pojawiają się, kiedy podpisujemy z programistą umowę cywilnoprawną na stworzenia ww. oprogramowania.

Żeby zrozumieć problem i poradzić sobie z nim, musimy sięgnąć do samej genezy programu komputerowego, tj. do tego, jak on jest zbudowany i kto ma prawa do stworzonego dzieła.

U podstaw programu komputerowego mamy do czynienia z kodem źródłowym. I tu dla zwykłego zjadacza chleba, który na co dzień nie zajmuje się tematyką programowania, rozpoczyna się intensywna gonitwa myśli. Młodsze pokolenia pewnie lepiej orientują się niż dzisiejsi 30-  i 40-latkowie. Czym jest zatem ten kod źródłowy?

Kod źródłowy to algorytm matematyczny, charakterystyczny, indywidualny, niepowtarzalny. To taki zapis matematyczny, tylko dość skomplikowany, pisany w formie alfanumerycznej, składający się z ciągu liczb, cyfr, znaków i symboli.

Program komputerowy jest chroniony prawem, jest on swoistym rodzajem utworu w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z art. 74 ww. ustawy, ochrona przyznana programowi komputerowemu obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia.

Zakres objęty prawem autorskim to elementy twórcze w programie komputerowym, czyli właśnie kod źródłowy występujący jako określonego rodzaju zestawienie instrukcji. Poza ochroną prawa autorskiego pozostają zasady budowy programu komputerowego, czyli zasady budowy kodu źródłowego, jak i również zasady stosowania języka programowania.

Ważnym dla nas, z punktu widzenia kupującego, jest fakt, czy program komputerowy tworzony jest przez programistę za pomocą skryptów i gotowych aplikacji, a nawet całych fragmentów kodu źródłowego. Wówczas musimy skontrolować, na jakie wykorzystanie ww. narzędzi pozwala ich licencja. Jest to niesłychanie ważny aspekt, a często zatajany przed klientem przez programistów. Może bowiem okazać się, że zastosowana licencja była o charakterze „open source”, czyli tzw. wolnej licencji, a warunkiem skorzystania jest zawężony zakres typu copyleft, czyli można z nich korzystać wyłącznie w celu stworzenia programu, który będzie udostępniony innym nieodpłatnie, a zatem będzie również posiadał tzw. wolną licencję.

Informacje powyższe są dla nas – jako przedsiębiorców – ważne z punktu widzenia przejęcia do niego majątkowych praw autorskich.

Pamiętajmy zatem, aby w umowie cywilnoprawnej z programistą zastrzec kwestie dotyczące narzędzi, z jakich ma on zamiar korzystać do stworzenia dla nas dzieła w postaci programu komputerowego.

Na uwagę zasługuje również fakt, że nie wszystkie programy komputerowe podlegają ochronie praw autorskich. Programy, które zostały stworzone do obsługi oraz sporządzania baz danych dostępnych za pomocą środków elektronicznych, nie podlegają prawnej ochronie praw autorskich, z uwagi na brak cech twórczych – w tym zakresie nasza umowa nie będzie dotyczyła ochrony prawnej praw autorskich programisty.

Jak zatem sformułować umowę z programistą na stworzenie przedmiotowego programu?

Umowa, którą stworzymy, powinna nosić charakter umowy o dzieło, ponieważ oczekujemy jednorazowego efektu prac – tj. stworzenia dla naszej firmy programu komputerowego lub aplikacji. Umowa zlecenie miałaby zastosowanie wówczas, gdybyśmy nie oczekiwali konkretnego rezultatu, lecz szeregu czynności, np. comiesięcznego monitorowania stanu naszych komputerów i ich ewentualnej naprawy. Pamiętajmy, by precyzyjnie określić zakres prac – od tego zależy forma prawna umowy, jaką zawrzemy z programistą. Ważnym jest, aby załącznikiem do naszej umowy stała się specyfikacja techniczna określająca zakres prac. W każdej z umów na wykonanie programu komputerowego należy bezwzględnie określić zakres korzystania z majątkowych praw autorskich.

Zgodnie z art. 74 wyżej przywołanej ustawy, autorskie prawa do programu komputerowego obejmują:

  • jego trwałe lub czasowe zwielokrotnianie w całości lub w części jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie; w zakresie, w którym dla wprowadzenia wyświetlania, stosowania, przekazywania i przechowywania programu komputerowego niezbędne jest jego zwielokrotnianie, czynności te wymagają uprawnionego,
  • tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu lub jakichkolwiek innych zmian w programie komputerowym, za zachowaniem praw osoby, która tych zmian dokonała,
  • rozpowszechniania, w tym użyczenia lub najmu, programu komputerowego lub jego kopii.

Jeżeli program komputerowy/aplikacja ma stać się naszą pełnoprawną własnością, warto zażądać przeniesienia całości majątkowych praw autorskich do ww. utworu.  W sytuacji, gdy mamy korzystać wyłącznie w pewnym zakresie z majątkowych praw autorskich, ustalmy licencję i pola eksploatacji, z jakich będziemy mogli korzystać po jego zakupie. Pamiętać należy, że nasz zakres będzie obejmował wyłącznie prawa o charakterze majątkowym, osobiste prawa autorskie są niezbywalne i zawsze będą należały do jego twórcy.  Co to oznacza? Twórca programu komputerowego ma prawo do autorstwa tegoż programu, w tym do oznaczania programu swoim nazwiskiem, znakiem firmowym.

Pozostaje jeszcze jeden aspekt dotyczący majątkowych praw autorskich. Zgodnie z art. 75 ust 2 ustawy o prawach autorskich i pokrewnych, nie wymaga zezwolenia uprawnionego:

  • sporządzenie kopii zapasowej, jeżeli jest to niezbędne do korzystania z programu komputerowego (pamiętajmy – kopia ta może służyć wyłącznie naszej firmie i nie podlega udostępnieniu innym podmiotom). Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, kopia ta nie może być używana równocześnie z programem komputerowym,
  • obserwowanie, badanie i testowanie funkcjonowania programu komputerowego w celu poznania jego idei i zasad przez osobę posiadającą prawo korzystania z egzemplarza programu komputerowego, jeżeli, będąc do tych czynności upoważniona, dokonuje ona tego w trakcie wprowadzenia, wyświetlania, stosowania, przekazywania lub przechowywania programu komputerowego,
  • zwielokrotnianie kodu lub tłumaczenie jego formuły, jeżeli to niezbędne do uzyskania informacji koniecznych do osiągnięcia współdziałania niezależnie stworzonego programu komputerowego z innymi programami komputerowymi, o ile zostaną spełnione następujące warunki:
  • czynności te dokonywane są przez licencjobiorcę lub inną osobę uprawnioną do korzystania z egzemplarza programu komputerowego bądź przez inną osobę działającą na ich rzecz,
  • informacje niezbędne do osiągnięcia współdziałania nie były uprzednio łatwo dostępne dla osób uprawnionych do korzystania z egzemplarza programu komputerowego bądź przez inną osobę działającą na ich rzecz,
  • czynności te odnoszą się do tych części oryginalnego programu komputerowego, które są niezbędne do osiągnięcia współdziałania.

Należy pamiętać, że informacje te nie mogą być wykorzystywane do innych celów, niż osiągnięcie współdziałania niezależnie stworzonego programu komputerowego, przekazywane innym osobom, chyba że jest to niezbędne do osiągnięcia współdziałania tegoż programu z innymi, wykorzystane do rozwijania, wytwarzania lub wprowadzenia do obrotu programu komputerowego o istotnie podobnej formie wyrażania lub do innych czynności naruszających prawa autorskie.

W umowie o stworzenie programu komputerowego warto również umieścić klauzule dotyczące praw osób trzecich. Aby chronić się przed ewentualnymi roszczeniami dotyczącymi autorstwa programu komputerowego lub jego części, bezwzględnie należy żądać przeniesienia tej odpowiedzialności na twórcę tegoż programu/aplikacji. Brak takiego zapisu może uwikłać nas w proces sądowy i niepotrzebnie generować stres.

Ostatnią istotną kwestią, która winna zostać uwzględniona w umowie z twórcą programu komputerowego, jest zapis ochrony naszych danych handlowych, w tym naszych kontrahentów oraz procesów technologicznych naszej firmy. Warto zastrzec zakaz rozpowszechniania tych informacji i ujawniania, jeżeli programista miałby do nich dostęp.

Nadto każda taka umowa powinna być opatrzona karami umownymi, to dyscyplinuje zarówno jedną, jak i drugą stronę do uczciwego i terminowego działania.

Pamiętajmy, że szczegółowe umowy przeznaczone są nie tylko dla kontrahentów obracających milionowymi kwotami, lecz dla nas wszystkich – stanowią zabezpieczenie naszych przyszłych interesów i eliminują ewentualne spory i niedopowiedzenia we współpracy. Warto zatem po poradę w tym  obszarze udać się do specjalisty z zakresu prawa, w szczególności prawa autorskiego.

Rafał Kufieta

Kancelaria Prawna Rafał Kufieta

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email