www pracownik

Jak pracodawcy obchodzą godzinową stawkę minimalną?

Obowiązująca od 1 stycznia 2017 r. minimalna stawka godzinowa dla osób zatrudnionych w oparciu o umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług jest zupełnie nową instytucją, której wprowadzenie budzi praktyczne wątpliwości zarówno po stronie zatrudnionych, jak i zatrudniających. Oprócz regulacji wysokości stawki minimalnej, przepisy znowelizowanej ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę przewidują także szereg obowiązków w zakresie np. dokumentowania ilości przepracowanych godzin.

Zgodnie z nowymi przepisami, godzinowa stawka od 1 stycznia 2017 r. wynosi 13 zł brutto na godzinę i ma być corocznie waloryzowana. Ustawa zawiera także wiele regulacji chroniących zleceniobiorców i zapobiegających obchodzeniu jej przepisów.

Warto wspomnieć o tym, co należy rozumieć pod pojęciem „przyjmujących zlecenie lub świadczących usługi”. Zgodnie z ustawą o minimalnym wynagrodzeniu, przez te pojęcia rozumie się:

•    osobę fizyczną wykonującą działalność gospodarczą zarejestrowaną w Polsce albo państwie niebędącym państwem członkowskim Unii Europejskiej lub państwem Europejskiego Obszaru Gospodarczego, niezatrudniającą pracowników lub niezawierającą umów ze zleceniobiorcami;

•    osobę fizyczną niewykonującą działalności gospodarczej.

Chodzi tutaj o osobę, która przyjmuje zlecenie lub świadczy usługi na podstawie umów zlecenia i umów o świadczenie usług na rzecz przedsiębiorcy albo na rzecz innej jednostki organizacyjnej, w ramach prowadzonej przez te podmioty działalności. Ponadto z punktu widzenia ustawy nie jest istotnym, czy zleceniobiorca lub usługodawca wykonuje działalność gospodarczą, a ustawa nie ma zastosowania do zleceniobiorców i usługodawców innych niż osoby fizyczne.

Gwarancją minimalnej stawki godzinowej nie zostały więc objęte m.in.:

•    osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o dzieło;

•    osoby wykonujące pracę na rzecz innej osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą.

Sposobów na uniknięcie wypłaty minimalnej płacy godzinowej jest co najmniej kilka. Rozwiązanie najprostsze, niezgodne z prawem i mogące zostać podważone na drodze sądowej, to fałszowanie liczby godzin wykonywania zlecenia. W takiej sytuacji, jeżeli Państwowa Inspekcja Pracy tego nie skontroluje i nie ukarze pracodawcy mandatem karnym, to zleceniobiorcy pozostaje jedynie droga sądowa i wykazywanie faktycznej liczby przepracowanych godzin.

Kolejnym sposobem może być zamiana umów o świadczenie usług na umowy o dzieło. Rozwiązanie takie może się sprawdzić w odniesieniu do niektórych dzieł i niektórych rodzajów działań, ale – jak pokazuje praktyka – umowy takie albo są błędnie sformułowane albo też warunki zawarte w umowach nie przystają do faktycznych warunków ich wykonywania. Co ważne, w tym przypadku Państwowa Inspekcja Pracy może jedynie wystąpić do pracodawcy o zawarcie z zatrudnionym umowy o pracę albo do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy. PIP nie może jednak wyegzekwować zmiany umowy o dzieło na umowę zlecenie.

Jeszcze innym sposobem na obejście obowiązku wypłaty godzinowej stawki minimalnej jest potrącanie kar umownych oraz ryczałt za wyposażenie sprzętu, ewentualnie pobieranie innych opłat. Zleceniodawcy mają prawo zawierać w umowach klauzule przewidujące, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi poprzez potrącenie określonej sumy. Zatrudniający może więc domagać się od zleceniobiorcy określonej kwoty, jeśli ten nienależycie wykonazadania. Na podobnej zasadzie będą kształtowane treści stosunków cywilnoprawnych, na podstawie których zatrudniony otrzyma ustawowe 13 zł za godzinę, ale będzie zobowiązany do wynajęcia od zatrudniającego sprzętu i/lub odzieży niezbędnych do wykonywania pracy, co pociągnie za sobą określone koszty.

Czy takie zabiegi pozostaną bezkarne? Czas pokaże, a przykładów rozwiązań dostarczy orzecznictwo sądów w powyższych sprawach. Na ten moment zapisem, który ma ograniczać możliwość obchodzenia przepisów o minimalnym wynagrodzeniu, jest art. 8a ust. 4 ustawy, zgodnie z którym przyjmujący zlecenie lub świadczący usługi nie będzie mógł zrzec się prawa do wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej albo przenieść prawa do tego wynagrodzenia na inną osobę.

Ponadto ochronę zatrudnionym ma zapewnić zapis, zgodnie z którym wypłacenie wynagrodzenia w wysokości niższej od ustawowej stawki będzie zagrożone karą grzywny do 30 tys. zł.

O tym, czy skuteczne będą zabiegi pracodawców mające na celu obejście przepisów prawa, zdecyduje w praktyce interpretacja art. 8a ust. 2 ustawy. Przewiduje on, że w przypadku gdy wynagrodzenie ustalone w umowie nie zapewni przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi co najmniej 13-złotowej stawki za godzinę wykonywania pracy, to temu ostatniemu przysługuje i tak wynagrodzenie w ustawowej wysokości 13 zł.

Rafał Kufieta

Kancelaria Prawna Rafał Kufieta

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email