Vector icon of justice scales

Droga odwoławcza w sprawach z zakresu zamówień publicznych

Odwołanie od decyzji zamawiającego od niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia przetargu można złożyć co do każdej decyzji zamawiającego, jeśli wartość zamówienia jest równa lub przekracza tzw. progi unijne.

Zakres czynności podlegających odwołaniu jest ograniczony przy przetargu o wartości mniejszej, niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy – Prawo zamówień publicznych, i przysługuje od następujących czynności zamawiającego:

– wyboru trybu negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki lub zapytania o cenę;
– opisu sposobu dokonywania oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu;
– wykluczenia odwołującego z postępowania o udzielenie zamówienia;
– odrzucenia oferty odwołującego.

A zatem w przypadku zamówień o mniejszej wartości można odwołać się od wyniku przetargu tylko wtedy, gdy oferta została odrzucona albo w razie wykluczenia wykonawcy z postępowania. Nie można natomiast – poprzez złożenie odwołania do Krajowej Izby Odwoławczej – kwestionować wyboru konkurencyjnej oferty.

W przypadku, kiedy wykonawcy nie przysługuje odwołanie do KIO, może on zwrócić się do zamawiającego z informacją o niezgodnej z przepisami Prawa zamówień publicznych czynności podjętej przez niego lub zaniechaniu czynności, do której zamawiający jest zobowiązany na podstawie ustawy. Zasadność takiego zawiadomienia jest oceniana przez zamawiającego. W przypadku uznania argumentów wskazanych w zawiadomieniu – zamawiający może powtórzyć kwestionowaną czynność albo dokonać czynności zaniechanej.  Procedura w tym przypadku niestety jest w całości zależna od decyzji zamawiającego.

Terminy zależą od wartości zamówienia. W postępowaniach o wartości powyżej progu unijnego obowiązuje termin 10 dni, licząc od dnia publikacji ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, zamieszczenia specyfikacji istotnych warunków zamówienia na stronie internetowej lub też przesłania informacji o czynności zamawiającego, która ma stanowić podstawę wniesienia odwołania, gdy przesłane zostały faksem lub za pośrednictwem poczty elektronicznej. Termin 15 dni dotyczy sytuacji, kiedy informacje o czynności zamawiającego zostały przesłane w inny sposób, czyli np. pocztą tradycyjną. W przypadku postępowań poniżej progu unijnego – terminy wynoszą odpowiednio 5 i 10 dni. Kopię odwołania trzeba przesłać zamawiającemu, a ten ma obowiązek poinformować wszystkich uczestników postępowania o jego wpłynięciu. Wykonawca, który ma interes w tym, aby odwołanie zostało rozstrzygnięte na korzyść jednej ze stron, może stać się uczestnikiem postępowania. Na zgłoszenie przystąpienia do postępowania odwoławczego są 3 dni kalendarzowe, licząc od dnia otrzymania kopii odwołania. Trzeba wskazać stronę, za którą się opowiada. Zgłoszenie przystąpienia doręcza się prezesowi KIO, a kopię przesyła zamawiającemu oraz wykonawcy wnoszącemu odwołanie. Co istotne i całkiem odmienne od innych postępowań, odwołanie złożone w placówce pocztowej operatora publicznego nie jest uznawane za wniesione w terminie, a zatem nie decyduje data stempla pocztowego.

Krajowa Izba Odwoławcza sprawnie rozpoznaje odwołania. Na wyznaczenie rozprawy KIO ma 15 dni. Zasadą jest, że sprawa jest rozstrzygana na jednym posiedzeniu. Dlatego też warto – decydując się na złożenie odwołania – zapewnić sobie wsparcie profesjonalnego pełnomocnika, aby ten – zwykle na tym jedynym posiedzeniu – zaprezentował przed KIO w pełni stanowisko skarżącego w sposób fachowy i merytoryczny.

Najważniejsze jest wykazanie działania lub zaniechania działania zamawiającego, które jest niezgodne z przepisami ustawy o zamówieniach publicznych. Trzeba przy tym pamiętać, że głównym kryterium w zamówieniach publicznych jest cena, więc jeśli przykładowo nasza oferta najlepiej ze wszystkich odpowiada wymaganiom, ale cena jest wyższa od innej, mniej rozbudowanej, ale poprawnej, to nie wygramy i nie mamy podstaw do odwołania. Chyba że oferta zwycięskiego konkurenta zawiera rażąco niską cenę.

Wysokość wpisu od odwołania jest ściśle powiązana z wartością zamówienia oraz jego przedmiotem. W postępowaniu o udzielenie zamówienia na dostawy lub usługi oraz w konkursie, którego wartość nie przekracza progów unijnych, wysokość wpisu wynosi 7,5 tys. zł. Gdy wartość postępowania jest równa progom unijnym lub je przekracza, wynosi 15 tys. zł. W postępowaniu, którego przedmiotem są roboty budowlane, a wartość nie przewyższa progów unijnych, wpis od odwołania wynosi 10 tys. zł, a gdy wartość postępowania przekracza progi unijne – sięga 20 tys. zł.

Odwołanie podlega rozpoznaniu, jeżeli nie zawiera braków formalnych oraz gdy uiszczono wpis. Wpis uiszcza się najpóźniej do dnia upływu terminu do wniesienia odwołania, a dowód jego uiszczenia dołącza się do odwołania zgodnie z art. 180 ust. 3 Prawa zamówień publicznych. Powinno ono wskazywać czynności lub zaniechanie czynności zamawiającego, której zarzuca się niezgodność z przepisami ustawy, zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, określać żądanie oraz wskazywać okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające wniesienie odwołania. Wskazane powinno być, że odwołujący posiada interes w uzyskaniu danego zamówienia oraz wniósł odwołanie w terminie. W pierwszej kolejności KIO bada interes prawny skarżącego.

Złożenie skargi na orzeczenie KIO jest szczególnie utrudnione dla małych i średnich firm, ponieważ musi ono być opatrzone opłatą stałą w wysokości pięciokrotności wpisu od odwołania. Ale jeżeli skarga dotyczy czynności podjętych po otwarciu ofert, pobierana jest opłata w wysokości 5 proc. wartości zamówienia, którego skarga dotyczy. Maksymalna opłata od skargi to 5 mln zł.

Jeżeli skarga jest bezzasadna, sąd wyrokiem oddala skargę, a gdy ją uwzględnia, zmienia zaskarżone orzeczenie i orzeka wyrokiem co do istoty sprawy. Od wyroku sądu lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie skarga kasacyjna przysługuje jedynie prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych.

Sąd Najwyższy podjął niedawno ważną uchwałę dotyczącą skarg na orzeczenia KIO do sądu. Odpowiadając na pytanie prawne, SN wskazał, że „dopuszczalna jest skarga do sądu od wyroku Krajowej Izby Odwoławczej dotycząca zarzutów oddalonych w uzasadnieniu tego orzeczenia, a nierozstrzygniętych w sentencji” (uchwała z 17 lutego 2016 r.; sygn. akt – III CZP 111/15). Problem dotyczył tzw. orzeczeń częściowych. Pytanie skierował sąd okręgowy, który rozpatrywał skargę na orzeczenie Izby. KIO podkreśliła w uzasadnieniu do tego orzeczenia, że zgodnie z art. 192 ust. 2 Prawa zamówień publicznych wyrok wydany przez Izbę może być dwojakiego rodzaju: uwzględniający odwołanie lub je oddalający. Podkreśliła też, że z regulacji prawa zamówień publicznych nie wynika instytucja częściowego uwzględnienia odwołania z jednoczesnym oddaleniem go w pozostałej części. Zdarza się, że do części zarzutów Izba odnosi się tylko w uzasadnieniu. Sąd okręgowy, zadając pytanie, nie miał pewności, czy jest dopuszczalna skarga, która odnosi się tylko do kwestii zawartych w uzasadnieniu, nie zaś w sentencji. Zwrócił uwagę, że były rozbieżności w orzecznictwie KIO, która czasami odnosi się do wszystkich zarzutów w sentencji, a czasem do części w uzasadnieniu. Także sądy okręgowe czasem rozpoznawały tego typu skargi, a czasem je odrzucały. Sąd Najwyższy podkreślił w uzasadnieniu do uchwały, że Izba, uznając część zarzutów i żądań za zasadne, a część za pozbawione podstaw, powinna dać temu wyraz w części rozstrzygającej wyroku (sentencji), a nie w jego uzasadnieniu. Wskazał jednak również, że wadliwa praktyka orzekania w uzasadnieniu wyroku, a nie w jego sentencji, o części zarzutów i żądań zawartych w odwołaniu nie może zamykać, przewidzianego w art. 78 konstytucji, prawa do zaskarżenia wyroku wydanego w pierwszej instancji i gwarancji dwuinstancyjnego postępowania.

Rafał Kufieta

Kancelaria Prawna Rafał Kufieta

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email