car model,calculator and coins on white table

Darowizna – najważniejsze informacje

Różne sytuacje życiowe oraz rodzinne powodują, iż pragniemy przenieść na inną osobę część naszego majątku, w ten sposób wspierając obdarowane osoby albo też unikając konfliktowych sytuacji pomiędzy przyszłymi spadkobiercami, decydując już za życia, komu majątek będzie bardziej służył i przyczyni się do rozkwitu np. jego działalności gospodarczej lub uratuje życie, opłacając leczenie. Umowa darowizny to forma szczodrobliwości wobec osoby obdarowanej, funkcjonująca poprzez przeniesienie własnego dobra majątkowego do majątku obdarowanego.

W związku z faktem, że przez wiele lat w doktrynie prawnej istniał spór, czy obdarowanie dobrem majątkowym jest wyłącznie czynnością jednostronną czy też czynność ta winna być interpretowana wyłącznie jako umowa, ustawodawca skonkretyzował tę czynność jako umowę nazwaną o charakterze zobowiązującym i jednostronnym, albowiem nie powoduje ona żadnej czynności odpłatnej.

Umowa darowizny została uregulowana przepisami Kodeksu cywilnego. Nieodpłatnego przysporzenia można dokonać poprzez przeniesienie własnego majątku – zarówno poprzez obdarowanie drugiej strony umowy, jak również poprzez przeniesienie na osobę trzecią.

Umowa darowizny powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego, pod rygorem jej nieważności. Odstępstwem od tej zasady jest możliwość, w której część majątku przyrzeczona przez darczyńcę została wykonana bez zachowania powyżej wskazanej formy – art. 890 § 1 zdanie 2.

Należy jednak pamiętać, iż ze względu na przedmiot darowizny niektóre czynności prawne wymagają zachowania szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, np. darowizna nieruchomości. Zgodnie z art. 158 Kodeksu cywilnego, umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości winna przybrać wyłącznie formę aktu notarialnego.

Czynnikiem koniecznym do zawarcia zgodnej z prawem umowy darowizny jest fakt, iż czynność ta warunkowana jest nieodpłatnym przysporzeniem na rzecz innej osoby. Nie ma znaczenia przy tym, czy darczyńca, czyli osoba, która daruje dobro ze swojego majątku, nałoży na obdarowanego obowiązek danego zachowania lub zaniechania. Zgodnie z przepisami czynność ta to polecenie.

Przedmiotem darowizny mogą być różnego rodzaju świadczenia:

  • prawo do własności rzeczy, mogą również dotyczyć rzeczy, których jesteśmy już właścicielami, lub staniemy się w przyszłości, a zatem możemy przenieść własność nieruchomości, rzecz ruchomą, nie ma znaczenia, czy przenosimy całość własności czy też tylko jej część ułamkową;
  • powierzenie lub zniesienie danego prawa majątkowego na korzyść innej osoby;
  • uiszczenie danej sumy pieniężnej;
  • zwolnienie osoby obdarowanej z zobowiązania (np. zwolnienie z długu). Jednak taka czynność prawna nie może zostać obwarowana warunkiem spełnienia wobec dobroczyńcy innej czynności prawnej, albowiem zwolnienie to nosiłoby już charakter czynności odpłatnej, co przeczy instytucji darowizny.

Nadto pamiętać należy, że przedmiotem umowy darowizny nie może stać się świadczenie usług. Te czynności prawne są wyłączone z możliwości świadczenia na rzecz obdarowanego.

Pamiętajmy, iż świadczenie darowizny musi mieć charakter bezpłatny.

Ważne również jest, aby w ww. umowie określić wartość przedmiotu darowizny, ponieważ ma to znaczenie z punktu widzenia prawa podatkowego. Zgodnie z prawem podatkowym, osoba fizyczna może nabyć własność rzeczy znajdującej się na terytorium naszego kraju lub praw majątkowych, które wykonywane są na terytorium naszego państwa.

Darczyńcami mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, a po nowelizacji przepisów z 1990 r. również obdarowanym może być osoba fizyczna, jak i osoba prawna.

Od 2007 r. można darować prawa majątkowe bez żadnych limitów kwotowych dla naszych najbliższych. Korzystają oni bowiem z tzw. zwolnień podatkowych.

Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn (art. 4a), osobami zwolnionymi od podatku nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny są: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha.

Ustawa powyższa zalicza ww. osoby do odpowiednich grup, które mają w różny sposób ukształtowane prawo do zwolnień podatkowych, i tak:

I grupa podatkowa, do której należą najbliżsi krewni lub powinowaci, tj.: małżonek, wstępni i zstępni, pasierbowie, zięciowie, synowe, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie;

II grupa podatkowa to zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych;

III grupa – inni nabywcy.

Osoby z I grupy ww. nie są zobligowane do zgłoszenia urzędowi skarbowemu, jeżeli nabycie nastąpiło na podstawie aktu notarialnego lub też złożone zostało oświadczenie woli jednej ze stron, lub gdy wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie przysporzenie, nie przekraczało kwoty wolnej od podatku w wysokości do 9 637 zł. Wobec powyższego osoby te nie zapłacą podatku, niezależnie od tego, jak dużą wartość stanowi nabyta np. nieruchomość.

Od 1 stycznia 2016 r. z powyższego zwolnienia podatkowego nie mogą już korzystać osoby najbliższe, jeżeli nabycie praw majątkowych nastąpiło w drodze zasiedzenia, albowiem nastąpiły zmiany w przepisach ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1045).

Należy pamiętać, że darowizna raz uczyniona może być odwołana. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują takie możliwości w konkretnych przypadkach, tzn.

  • gdy darowizna nie została jeszcze wykonana;
  • gdy obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności.

Dla ważności czynności odwołania darowizny należy zachować formę pisemną.

Z uwagi na często zawiłe stosunki majątkowe pomiędzy darczyńcą a obdarowanym warto skorzystać, przed podjęciem decyzji o darowiźnie, z pomocy prawnika, by nasze decyzje nie zostały podjęte pochopnie czy z naruszeniem przepisów prawa.

Rafał Kufieta

Kancelaria Prawna Rafał Kufieta

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email