aged couple of pensioners talking with employee at office

Darowizna i zrzeczenie się dziedziczenia-skutecznym sposobem na zachowek?

Ludzie z różnych przyczyn mają życzenie, by ich spadek został odziedziczony przez konkretne osoby, wobec tego powołują je do dziedziczenia w drodze dziedziczenia testamentowego, pozbawiając tym samym pozostałych spadkobierców możliwości otrzymania części spadku. Często w ten sposób chcą zapobiec rozdrobnieniu ich majątku. Jednakże nie przynosi to zawsze pożądanych efektów, albowiem spadkobierca, który dziedziczyłby ustawowo, w sytuacji pozbawienia go jego części spadku, ma prawo do tzw. zachowku.

Co i rusz dochodzi do takich sytuacji, a przyszli spadkodawcy, chcąc pozbawić spadku jednego ze swoich spadkobierców, poszukują rozwiązań prawnych, które mogą im pomóc skutecznie zablokować roszczenia tej osoby.

Jedynym skutecznym sposobem na „pozbycie” się roszczeń związanych z zachowkiem jest zrzeczenie się dziedziczenia. Należy nie mylić tej instytucji prawnej z odrzuceniem spadku, albowiem są to dwie różne czynności prawne.

Zrzeczenia się dziedziczenia można dokonać wyłącznie za życia spadkodawcy. Czynność ta polega na spisaniu aktem notarialnym umowy przez niedoszłego spadkobiercę z przyszłym spadkodawcą. Spisanie takiego aktu, powoduje, iż spadkobierca w świetle prawa traktowany jest, jakby nie dożył chwili otwarcia spadku. Ważnym aspektem jest również fakt, iż w przeciwieństwie do odrzucenia spadku, zstępni zrzekającego się nie będą mogli w przyszłości dziedziczyć majątku spadkodawcy po zrzekającym się i to zarówno te osoby, które w chwili podpisania umowy żyły, jak i te, które urodzą się po zawarciu umowy.

Warto również dodać, iż zrzec się można wyłącznie dziedziczenia ustawowego, bowiem Kodeks cywilny przewiduje, że tylko spadkobierca ustawowy ma prawo do zrzeczenia się spadku w drodze umowy ze spadkodawcą. Takiej czynności nie może dokonać spadkobierca testamentowy.

Drugim rozwiązaniem jest przekazanie za życia spadkodawcy na rzecz danej osoby darowizny, która stanowi całość lub część majątku przyszłego spadkodawcy. Ważną kwestią jest, aby darowizna, została wykonana co najmniej 10 lat przed śmiercią spadkodawcy – art, 993 i 994 Kodeksu cywilnego. Wówczas nie trzeba płacić od niej zachowku, jednak z małym zastrzeżeniem. Osobą obdarowaną nie może być spadkobierca darczyńcy oraz osoba nie posiadająca uprawnień do zachowku po spadkodawcy.

Taki rodzaj rozporządzenia majątkiem winien przybrać formę aktu notarialnego. Samo poczynienie darowizny na jednego ze spadkobierców, nie pozbawia pozostałych prawa do żądania zachowku.

Natomiast wyłączenie danych składników majątkowych ze schedy spadkowej, może przybrać formę umowy darowizny podpisanej za życia spadkodawcy z danym spadkobiercą, w której to znajdzie się adnotacja zwalniająca z zaliczenia jej do składników masy spadkowej. Wówczas traktujemy tę darowiznę, tak jakby nigdy nie należała do składników schedy spadkowej. Osoba w ten sposób obdarowana nie będzie brała jej pod uwagę w czasie obliczania swojego udziału w spadku.

Pamiętajmy jednak, iż taki sposób przekazania majątku wybranemu przez nas spadkobiercy, niestety nie pozbawi możliwości dochodzenia roszczeń pozostałych spadkobierców z tytułu zachowku w zakresie składników majątkowych objętych darowizną. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w orzeczeniu z dnia 07.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), „wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku może bowiem wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Przed przystąpieniem do  podpisania ww.umów, warto skonsultować się z prawnikiem i przygotowaną wspólną koncepcję przedstawić notariuszowi, tak aby nie popełnić żadnych błędów,  które mogłyby w przyszłości przysporzyć zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy problemów.

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email