Careful psychiatrist giving box with paper tissues to her patient

Czy psychologów obowiązuje tajemnica lekarska?

Tempo dzisiejszego życia oraz ciągły wzrost wymagań zawodowych oraz społecznych powoduje, że nastąpiło zwielokrotnienie sytuacji narażających nasz układ nerwowy na wysoko stresogenne bodźce prowadzące do różnych zaburzeń psychicznych. Coraz częściej sięgamy wobec tego po pomoc psychologów i psychoterapeutów, korzystając z proponowanych przez nich terapii i wsparcia psychologicznego.

Wielu z nas uważa, iż zawód psychologa/psychoterapeuty jest jednym z zawodów lekarskich – wobec tego osoby je wykonujące zobligowane są do przestrzegania tajemnicy lekarskiej. Czy psycholog to lekarz, czy jednak wolny zawód, który obowiązują zgoła inne przepisy prawa?

Zawód psychologa, mimo wielu zbieżności z czynnościami, które wykonuje lekarz (np. przeprowadzenie badania oraz zastosowanie terapii u pacjenta czy też wydawanie opinii związanych z naszym zdrowiem psychicznym), nie został jednak ujęty przez ustawodawcę w ramach kwalifikacji, jakie przewidziane są przepisami o zawodzie lekarza, a zaszeregowany został w osobnych przepisach, tj. w ustawie o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów z 28 czerwca 2001 r.

Na uwagę zasługuje również fakt, że usługi psychologiczne mogą być świadczone na rzecz osób fizycznych oraz osób prawnych, a także jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Stanowi to również istotną różnicą pomiędzy psychologiem a zawodem lekarza (np. psychiatry).

Wobec powyższego rodzi się pytanie, czy psychologów i psychoterapeutów obowiązują takie same zasady dotyczące tzw. tajemnicy lekarskiej, czy też zasady te są odmienne od wyżej wspomnianych?

Podstawową różnicą, jak wcześniej wspomniano, jest podstawa prawna regulująca funkcjonowanie zawodu lekarza oraz psychologa. Wobec tych różnic i odmienności uregulowań, nie można stosować przepisów dotyczących tajemnicy lekarskiej wobec psychologów. Nie oznacza to jednak, iż psychologów nie obowiązują żadne przepisy zabezpieczające interesy pacjentów i klientów gabinetów psychologicznych.

Osoby wykonujące zawód psychologa winny realizować obowiązki określone w art. 30, 31 i 47 oraz 51 konstytucji z 2 kwietnia 1997 r., tj. prawa do ochrony przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, ochrony prawnej wolności człowieka, prawa do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym, a także prawa do zachowania w tajemnicy informacji dotyczących swojej osoby.

Informacje pozyskane od klientów ww. gabinetów zabezpiecza nadto art. 14 ustawy o zawodzie psychologów, który przewiduje dla tego rodzaju zawodu obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. Psycholog posiada wobec tego zobowiązanie do zachowania w tajemnicy informacji związanych z klientem, uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu.

Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa, uchwalony przez Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w 1991 r., zobowiązuje psychologów do przestrzegania tajemnicy zawodowej, a zachowania zaprzeczające wyznaczonym standardom mogą rodzić wobec psychologów odpowiedzialność dyscyplinarną.

Psycholog, który w ramach wykonywanego przez siebie zawodu pozyskał od klienta wiadomości związane z jego stanem zdrowia, ale i również informacje dotyczące jego życia zawodowego, rodzinnego oraz majątkowego, ma bezwzględny obowiązek ochrony tych informacji. Informacje te powinny być chronione także w sytuacji, gdy psycholog informacje pozyskał od innych osób.

Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie. Zwolnienie z tajemnicy może nastąpić wyłącznie  w sytuacji, kiedy zagrożone jest zdrowie, życie klienta lub innych osób, albo w sytuacji, gdy inne przepisy stanowią o takim zwolnieniu.

Przykładem zwolnienia z tajemnicy zawodowej, wobec informacji uzyskanych w ramach wykonywanego zawodu przez psychologa, jest zwolnienie z tej tajemnicy na podstawie art. 180 Kodeksu postępowania karnego. Przepis ten uprawnienia zarówno sąd i prokuraturę do zwolnienia z tajemnicy zawodowej psychologów oraz psychoterapeutów, w celu pozyskania od nich informacji, które mogą mieć wpływ na ustalenia prawdziwych zdarzeń, a także potwierdzenia faktów, o których powzięli informacje od swoich klientów (w ramach wykonywanego przez nich zawodu). Wówczas osoba zwolniona z tajemnicy w takiej sytuacji nie może odmówić złożenia zeznań.

Nadto art. 240 Kodeksu karnego uchyla tajemnicę zawodową psychologa i nakłada na niego obowiązek ujawnienia posiadanych wiarygodnych informacji objętych tajemnicą zawodową, które dotyczą przygotowania albo usiłowania lub dokonania czynów zabronionych, np. takich jak ludobójstwo (art. 118 kk), zbrodnie przeciwko ludzkości (art. 118a kk), zabójstwo (art. 148 kk), sprowadzenie niebezpiecznych zdarzeń (art. 163 kk) czy pozbawienie wolności (art. 189 kk).

Po uzyskaniu wiarygodnych informacji psycholog jest zobowiązany do niezwłocznego zawiadomienia o tym organów ścigania. Należy zauważyć, że psycholog nie musi sprawdzać ani kontrolować, czy informacje pozyskane w ramach wykonywanego przez niego zawodu są wiadomościami wiarygodnymi, albowiem wystarczy do oceny tej wiadomości takie podejrzenie, które rodzi poczucie zgodności pozyskanych informacji z rzeczywistością, a u każdego człowieka rozsądnie oceniającego fakty może wywołać podejrzenie, iż informacje te świadczyć mogą o popełnieniu lub usiłowaniu albo przygotowaniu do popełnienia przestępstwa.

Zgodnie z art. 52 ust 1 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, psycholog ma bezwzględny obowiązek zachowania w tajemnicy zawodowej informacji pozyskanych od swoich klientów z zaburzeniami psychicznymi, które przyznały się do popełnienia czynu zabronionego. Biorąc powyższe pod uwagę, prokurator oraz sąd nie mogą w tym zakresie zwolnić psychologa z wymogu udzielenia informacji objętych tajemnicą zawodową. Zatem osoby objęte tajemnicą wynikającą z art. 52 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego automatycznie nie podlegają obowiązkowi doniesienia organom ściągania (zgodnie z art. 240 § 1 kk).

Rafał Kufieta

Kancelaria Prawna Rafał Kufieta

Zapisz się do naszego newslettera

Rozwiązałeś swój problem?

Podpowiemy Ci co należy zrobić.
Ciekawe rozwiązania bezpłatnie wprost na Twój email